Rəqabət Hüququna Uyğunluq (Compliance) Bələdçisi
Şirkətdənkənar tədbirdə iştirak edən satış direktoru nahardan sonra rəqib şirkətin meneceri ilə eyni masada oturur. Söhbət futboldan başlayır, sonra qiymətlərə keçir. Ertəsi gün Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyi şirkət ilə bağlı araşdırılma başladıldığı barədə məktub göndərir.
Biznes dünyasında rəqiblərlə eyni bazarı bölüşmək qaçılmazdır. Şirkət rəhbərləri də daxil olmaqla şirkət əməkdaşları tez-tez rəsmi və ya qeyri-rəsmi tədbirlərdə rəqib şirkətlərin nümayəndələri ilə qarşılaşırlar. Lakin bu təbii ünsiyyət çox asanlıqla qanun pozuntusuna — kartel sövdələşmələrinə və ya haqsız rəqabətə çevrilə bilər.
Azərbaycan Respublikasının Rəqabət Məcəlləsi (xüsusilə 11-ci və 21-ci maddələr) təsərrüfat subyektlərinin rəqibləri ilə necə rəftar etməli olduğuna dair sərhədlər müəyyən edir. Rəqabət orqanı pozuntuları araşdırarkən yalnız rəsmi müqavilələrə deyil, WhatsApp yazışmalarına, e-poçtlara və qeyri-rəsmi görüşlərin nəticələrinə də diqqət yetirir.
Aşağıda rəqiblərlə ünsiyyətdə hüquqi risklərdən qorunmağın praktiki bələdçisini təqdim edirik.
1. Rəqiblə Hansı Mövzular Müzakirə Edilə Bilməz?
Rəqabət Məcəlləsinin 11-ci maddəsinə əsasən, rəqabəti məhdudlaşdıran üfüqi sazişlər və uyğunlaşdırılmış hərəkətlər qəti qadağandır. Satış nümayəndələri rəqib şirkətin işçiləri ilə aşağıdakı mövzuları heç bir halda müzakirə etməməlidir:
- Qiymət və Endirimlər: “Gələn ay qiymətləri qaldıracağıq”, “Bu müştəriyə maksimum 10% endirim edirik” kimi ifadələr birbaşa kartel əlaqəsi sayılır.
- Müştərilərin və ya Ərazilərin Bölüşdürülməsi: “Sən Bakının filan rayonlarında məhsul sat, digər rayonlar mənimdir” şəklindəki razılaşmalar qanunsuzdur.
- İstehsal və Satış Həcmləri: Bazarda süni qıtlıq yaratmaq məqsədilə istehsalı məhdudlaşdırmağa dair müzakirələr.
- Məxfi Kommersiya Məlumatları: Gələcək marketinq strategiyaları, yeni məhsulun bazara çıxarılma tarixi, maya dəyəri və marja barədə məlumat mübadiləsi.
2. Tədbirlərdə Davranış Qaydası
Tədbirlərdə rəqiblərlə eyni masada oturmaq normaldır. Lakin qeyri-rəsmi söhbət qiymət və ya rəqabətə aid mövzulara yönələrsə, satış məsləhətçisi dərhal hərəkətə keçməlidir:
- “Açıq Məsafə Saxlama” qaydası: Əgər rəqib qiymətlərdən şikayətlənməyə və “birlikdə bazarı tənzimləyək” kimi siqnallar verməyə başlayarsa, işçi söhbəti dərhal dayandırmalıdır. O, bu cür müzakirələrdə iştirak edə bilməyəcəyini açıq şəkildə bildirməlidir.
- Bu hal şirkətin rəhbərliyinə və ya hüquqşünasına yazılı şəkildə məruzə edilməlidir.
3. Müştərilər Vasitəsilə Məlumat Mübadiləsinin Təhlükəsi
Praktikada ən çox rast gəlinən səhvlərdən biri budur. Müştəri satış menecerinə deyir:
“Sizin rəqibiniz mənə eyni malı 10 manata təklif edir, sən 9 manata ver, səndən alım.”
- Nə etmək olmaz? Satış meneceri rəqib şirkətdəki dostuna zəng edib “Həqiqətən bu müştəriyə 10 manat qiymət təklif etmisən?” deyə sual verməməlidir. Bu, “Hub-and-Spoke” (müştəri vasitəsilə məlumat mübadiləsi) tipli rəqabət pozuntusuna gətirib çıxara bilər.
Hub-and-Spoke niyə bu qədər təhlükəlidir? Görünüşdə sadə bir telefon zəngi kimi görünən bu hərəkət, rəqabət orqanı tərəfindən birbaşa kartel koordinasiyası kimi qiymətləndirilə bilər. Rəqabət Məcəlləsinə görə belə pozuntular üçün cərimələr şirkətin illik dövriyyəsinin müəyyən faizinə qədər çata bilər.
4. Rəqib Barədə Müştəriyə Nə Demək Olar?
Satış prosesində öz məhsulunu tərifləmək üçün rəqibi pisləmək qanunla qadağandır. Rəqabət Məcəlləsinin 21-ci maddəsi rəqib təsərrüfat subyektinin nüfuzdan salınmasını haqsız rəqabət hesab edir.
- Faktlara əsaslanmayan böhtan: Müştəriyə rəqib haqqında “Onların malları keyfiyyətsizdir, o şirkət qısa müddətdə bağlanacaq” kimi təsdiqlənməmiş, yalan və ya təhrif olunmuş məlumatlar vermək olmaz.
- Obyektiv müqayisə: Satış meneceri yalnız açıq mənbələrdə (kataloq, rəsmi veb-sayt) olan faktlar əsasında obyektiv müqayisə apara bilər. Lakin bu zaman da rəqibin əmtəə nişanını zədələyəcək aqressiv ifadələrdən çəkinmək lazımdır.
5. Satış Komandaları Üçün “Qızıl Qaydalar”
Bu çeklisti komandanızla paylaşın və hər yeni əməkdaşın ilk günündən tanış olmasını təmin edin.
| ✓ ETMƏK OLAR | ✗ ETMƏK OLMAZ |
|---|---|
| Öz məhsulunuzun üstünlüklərinə, xidmət keyfiyyətinə və müştəri məmnuniyyətinə fokuslan. | Rəqib şirkətlərin nümayəndələri ilə qiymət, müştəri portfeli və ya tenderlərdəki iştirak barədə heç vaxt (hətta zarafatla belə) danışma. |
| Bütün qiymətləri, endirim və strateji qərarlarını rəqiblərdən tamamilə müstəqil qəbul et. | Müştəri vasitəsilə rəqibin qiymət məlumatını yoxlamağa çalışma — bu “Hub-and-Spoke” pozuntusu sayılır. |
| Rəqiblər haqqında məlumatları yalnız açıq mənbələrdən (sayt, kataloq, press-reliz) topla. | Rəqib haqqında müştəriyə təsdiqlənməmiş, mənfi və ya böhtan xarakterli məlumatlar vermə. |
| Şübhəli söhbəti dərhal dayandır və yazılı şəkildə rəhbərliyin nəzərinə çatdır. | Müştərini rəqibdən imtina etməyə məcbur edəcək hədə-qorxu və ya aqressiv davranış tətbiq etmə. |
| Müqavilə şərtlərini hüquqşünasla razılaşdır, xüsusən eksklüzivlik və qiymət bənddlərini. | Rəqabətə aid həssas məlumatları e-poçt və ya WhatsApp-da yazılı şəkildə müzakirə etmə — bunlar sübut kimi istifadə edilə bilər. |
| Assosasiya iclaslarında müzakirə olunan mövzuları əvvəlcədən yoxla, lazım gələrsə hüquqşünasla birlikdə iştirak et. | Assosiasiya iclasında qiymət, kvota və ya müştəri bölgüsünə dair müzakirə başlayarsa, iclasdan çıx və bunu yazılı qeyd et. |
Nəticə
Sağlam rəqabət iqtisadiyyatın inkişaf mühərrikidir. Rəqiblər düşmən deyil — lakin rəqiblərlə bazar payını bölüşdürmək üçün “dost olmaq” həm maliyyə sanksiyaları, həm də şirkətin reputasiyasının məhvi ilə nəticələnə bilər.
Söhbəti vaxtında dayandıran satış direktoru həm şirkətini, həm də özünü qorumuş olur. Hər bir müasir şirkət öz əməkdaşları üçün Rəqabətə Uyğunluq (Compliance) Siyasəti təsdiq etməli və mütəmadi olaraq satış komandalarına bu qaydaları təlim etməlidir.
Biznesiniz üçün Praktiki Dəstək
Şirkətinizin rəqabət qanunvericiliyinə tam uyğun fəaliyyət göstərməsini təmin etmək və əməkdaşlarınızı hüquqi risklərdən qorumaq üçün daxili nəzarət mexanizminin yaradılması şərtdir. Bu prosesi asanlaşdırmaq məqsədilə xüsusi olaraq hazırladığımız Rəqabət Hüququna Uyğunluq Siyasəti şablonunu aşağıdakı linkdən ödənişsiz yükləyə bilərsiniz.
