İqtisadi mənfəət nədir, mühasibat mənfəəti ilə fərqləri və rəqabət hüququnda rolu nədən ibarətdir ?

Giriş

Şirkətlərin maliyyə hesabatlarında mənfəətli görünməsi onların iqtisadi baxımdan, həqiqətən, uğurlu olduğunu göstərmir. Mühasibat mənfəəti şirkətin cari maliyyə nəticələrini əks etdirir, lakin iqtisadi mənfəət daha geniş analiz aparmağa imkan verir.

Xüsusilə rəqabət hüququ və strateji idarəetmə sahələrində iqtisadi mənfəət anlayışı bazar gücünün və davamlı üstünlüyün qiymətləndirilməsində əsas rol oynayır.

Mühasibat mənfəəti nədir?

Satışdan əldə edilən gəlirdən aşkar xərclərin çıxılması ilə mühasibat mənfəəti hesablanır.

Aşkar xərclərə daxildir:

• Əməkhaqları

• İcarə və kommunal ödənişlər

• İstehsal və xammal xərcləri
• Vergilər

Mühasibat mənfəəti harada istifadə edilir ?

• Maliyyə hesabatları

• Vergi uçotu

• Qısamüddətli performans ölçümü

İqtisadi mənfəət anlayışı

İqtisadi mənfəətin hesablanması zamanı həm aşkar, həm də alternativ xərcləri nəzərə alır.

Düstur: İqtisadi mənfəət = Gəlir – (Aşkar xərclər + Alternativ xərclər)

Alternativ xərc — bir fəaliyyət üçün imtina edilən ən yaxşı alternativ qazancdır. Bu xərc mühasibat uçotunda görünməsə də, iqtisadi analiz üçün həlledicidir.

Nümunə:

Əgər bir torpaq sahəsində taxıl əkərək 10,000 AZN qazanırsınızsa, lakin eyni torpağı icarəyə verərək 11,000 AZN qazana bilərdinizsə:

Mühasibat mənfəəti: müsbət

İqtisadi mənfəət: –1,000 AZN

Bu, iqtisadi baxımdan zərər deməkdir.

Mühasibat mənfəəti və iqtisadi mənfəət arasındakı fərq nədir ?

Əsas fərq onların ölçdüyü perspektivdədir.

• Mühasibat mənfəəti → keçmiş nəticələri ölçür

• İqtisadi mənfəət → gələcək qərarları istiqamətləndirir

İqtisadi mənfəət nə zaman əhəmiyyətlidir ?

• investisiya qərarlarında

• bazara giriş və çıxış strategiyalarında

• resurs bölgüsündə

Rəqabət hüququ baxımından iqtisadi mənfəət

Şirkətin davamlı iqtisadi mənfəət əldə etməsi rəqabət hüququnda həmin şirkətin bazar gücünün göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.

İqtisadi mənfəət xüsusilə aşağıdakı hallarda istifadə olunur:

• hökmran mövqenin müəyyən edilməsi;

• bazar strukturunun analizi;

• anti-rəqabətli davranışların araşdırılması.

Uzunmüddətli dövr ərzində rəqabətli bazarda təsərrüfat subyektlərinin iqtisadi mənfəəti sıfıra bərabər olur. Bu vəziyyət bazarın səmərəli işlədiyini göstərir.

Nəticə

Mühasibat mənfəəti şirkətin maliyyə vəziyyətini göstərsə də, onun real iqtisadi performansını əks etdirmir. İqtisadi mənfəət isə həm qazancı, həm də itirilmiş imkanları nəzərə alaraq daha düzgün qərarverməyə imkan yaradır.

 Tez-tez verilən suallar

İqtisadi mənfəət nə üçün vacibdir ?

Çünki alternativ xərcləri nəzərə alaraq biznesin real dəyərini göstərir.

Mühasibat mənfəəti müsbət olub iqtisadi mənfəət mənfi ola bilərmi ?

Bəli. Alternativ gəlir imkanları daha yüksəkdirsə, iqtisadi mənfəət mənfi olur.

Rəqabət hüququnda hansı mənfəət əsasdır ?

İqtisadi mənfəət.